جزيرهء آبادان بوده است كه ويران شده‌اند . درياى بنطس از لازقه امتداد مىيابد تا پشت قسطنطنيه و درازى آن هزار و سيصد ميل است و پهنايش سيصد ميل و خليج قسطنطنيه از آن بيرون مىشود و به مانند رودخانه‌اى جريان مىيابد و به درياى مصر مىريزد و عرض خليج سه ميل است . درياى روم : درازاى آن ، از سوى مشرق ، از صور و صيداست تا خليجى كه از درياى مغرب بيرون مىشود و درازاى آن پانصد ميل است و پهناى آن ، در بعضى جاها هشتصد ميل است و در بعضى جاها ششصد ميل . درياى هند : درازاى آن از مشرق ، از دور تر جاى هند به دور تر جاى حبش ، سه هزار ميل است و پهناى آن دو هزار و هفتصد ميل ، و خليجى از آن بيرون مىشود ، در ناحيهء بربر ، كه به نام خليج فارسى خوانده مىشود . درازاى آن هزار و چهار صد ميل است و پهناى آن پانصد ميل و در ميان اين دو خليج ، خليج فارس است و خليج ايله سرزمين حجاز و يمن . اما درياى اقيانوس : از اين دريا ، جز آنچه در پى شمال غربى از دور تر جاى بلاد حبش تا برطليه است ، چيزى دانسته نمىشود و اين دريايى است كه در آن كشتى نمىرود و از آبادانى به دور است . و در آن جزيره‌هايى است مقابل اندلس و طنجه . اما دو درياچهء روان ، كه هفت درياى جهان - چنان كه خداوند عز و جل يادكرده است - بدان تمام مىشود ، دانشمندان آن دو دريا را پشت خط استوا تصور كرده‌اند ، بالاى نوبه و اين دو دريا سرچشمه‌هاى نيل‌اند . اما درياى زنجى : در اين دريا جانورى يافت نمىشود ، چرا كه آب آن بسيار گرم است و بسيار از دسترس به دور . مرواريد و گوهر در درياهاى شيرين يافت نمىشود جز در درياى چين كه آبش گواراست و مرواريد در آن يافت مىشود و خداى تعالى فرموده است : « و از آن دو ، مرواريد و مرجان بيرون مىآيد » ( 55 : 22 ) . درياهاى كوچك در شمار نمىآيند ، چرا كه آنها جايگاه گرد آمدن آب هستند . همان گونه كه رودخانه‌ها و چشمه‌ها در شمار نمىآيند و از اينهاست در شام درياچهء زغر و درياچهء طبريه و در آذربايجان درياى ارمينيه و در قسمت فرودين خوارزم درياچه سياه كوه و در دماوند نيز درياچه‌اى است . در يادكرد رودخانه‌هاى معروف رودخانهء گنك در سرزمين هند ، از كوه كشمير سرچشمه مىگيرد و در بالاى هند ، از ناحيهء جنوب ، جريان مىيابد تا به درياى هندى فرو مىريزد .